.
جریان تشکیل مدفوع
در جریان هضم غذا، مواد مفید و قابل استفاده عمدتاً در روده کوچک جذب میشوند و بخش غیرقابل جذب وارد روده بزرگ میشود. این بخش شامل مقدار قابل توجهی مواد فیبری است که از مواد غذایی گیاهی، غلات و حبوبات به دست میآیند.
در روده بزرگ، آب و املاح جذب میشوند. در یک فرد سالم معمولاً حدود ۲۰۰ تا ۴۰۰ گرم مدفوع در ۲۴ ساعت دفع میشود که تقریباً ۷۵ درصد آن آب و حدود ۲۵ درصد آن مواد جامد است.
بنابراین حجم و قوام مدفوع به میزان آب موجود در آن، مقدار فیبر رژیم غذایی و مدت زمان عبور مواد از روده بزرگ بستگی دارد. مصرف مناسب فیبر همراه با عملکرد طبیعی روده میتواند به افزایش حجم و بهبود قوام مدفوع کمک کند.
یبوست چیست؟
الگوی اجابت مزاج در افراد مختلف یکسان نیست. تعداد دفعات دفع میتواند از چند بار در روز تا چند بار در هفته متفاوت باشد؛ بنابراین فقط تعداد دفعات اجابت مزاج برای تشخیص یبوست کافی نیست.
کاهش دفعات دفع نسبت به عادت معمول فرد، مدفوع سفت یا خشک، زور زدن هنگام دفع یا احساس تخلیه ناکامل میتواند مطرحکننده یبوست باشد. حجم و شکل مدفوع نیز تا حد زیادی تحت تأثیر نوع رژیم غذایی و میزان فیبر مصرفی قرار دارد.
علائم یبوست
علائم زیر ممکن است همراه با یبوست وجود داشته باشند:
- احساس پری یا فشار در ناحیه مقعد
- نفخ و احساس تجمع گاز
- احساس نیاز به دفع، همراه با ناتوانی در تخلیه کامل
- درد یا گرفتگی شکم
- گاهی تهوع
علل یبوست
یبوست میتواند دلایل مختلفی داشته باشد. مصرف کم فیبر و مایعات از عوامل شایع آن است. تغییر رژیم غذایی، مانند آنچه در سفر اتفاق میافتد، نیز میتواند باعث تغییر در عملکرد روده شود.
- مصرف ناکافی فیبر و مایعات
- کمتحرکی
- تغییر در رژیم غذایی یا سبک زندگی
- بارداری
- به تعویق انداختن دفع مدفوع
- مصرف برخی داروها
- استفاده نامناسب از بعضی ملینها
- برخی بیماریها مانند دیابت یا کمکاری تیروئید
پزشک چه سؤالاتی میپرسد؟
برای پیدا کردن علت یبوست، پزشک ممکن است درباره موارد زیر سؤال کند:
- چه مدت است که علائم شروع شدهاند؟
- چه داروهایی مصرف میکنید؟
- رژیم غذایی شما چگونه است؟
- میزان فعالیت روزانه شما چقدر است؟
- آیا بیماری یا مشکل پزشکی دیگری دارید؟
- آیا از ملین یا تنقیه استفاده میکنید؟
- آیا هنگام دفع، درد یا خونریزی دارید؟
بررسیها و آزمایشهای لازم
نوع بررسی به سن، علائم، مدت زمان یبوست، سابقه پزشکی و نظر پزشک بستگی دارد. در بسیاری از افراد، شرح حال و معاینه پزشکی اولین و مهمترین مرحله ارزیابی است.
در صورت نیاز ممکن است آزمایش خون، بررسیهای تکمیلی یا ارزیابی روده بزرگ انجام شود. انتخاب هر یک از این روشها بر اساس شرایط هر بیمار توسط پزشک انجام میشود.
درمان یبوست
پس از بررسی علت یبوست، پزشک میتواند برنامه درمانی مناسب را پیشنهاد کند. اصلاح رژیم غذایی، افزایش مصرف فیبر و مایعات، فعالیت بدنی و در صورت نیاز استفاده از درمان دارویی از روشهایی هستند که ممکن است مورد استفاده قرار گیرند.
فیبر بیشتری مصرف کنید
مواد غذایی حاوی فیبر میتوانند حجم مدفوع را افزایش داده و به حرکت بهتر آن در روده کمک کنند. غلات سبوسدار، حبوبات، سبزیجات و میوهها از منابع مهم فیبر هستند. مصرف مایعات کافی نیز در کنار دریافت مناسب فیبر اهمیت دارد.
فعالیت بدنی منظم
فعالیت بدنی منظم میتواند به عملکرد طبیعی دستگاه گوارش کمک کند. نوع و میزان فعالیت مناسب باید با توجه به وضعیت جسمانی هر فرد انتخاب شود.
مواد غذایی پرفیبر
مواد غذایی زیر از منابع فیبر هستند:
- نان و غلات سبوسدار مانند گندم و جو
- حبوبات مانند نخود، لوبیا، عدس، لپه و باقلا
- سبزیجات مانند هویج، گلکلم و نخودسبز
- میوههای تازه مانند سیب و گلابی
- میوههای خشک مانند کشمش و برگه زردآلو
- مغزها مانند گردو، فندق و بادام
بررسی یبوست شدید و مقاوم
بیشتر افراد مبتلا به یبوست با روشهای معمول درمانی بهبود پیدا میکنند. اگر یبوست شدید باشد یا به درمانهای معمول پاسخ ندهد، ممکن است بررسیهای دقیقتری لازم باشد.
در چنین شرایطی پزشک ممکن است بررسی زمان عبور مواد از روده بزرگ یا سایر ارزیابیهای تخصصی عملکرد روده و دفع را درخواست کند. انتخاب روش بررسی و درمان بر اساس شرایط هر بیمار انجام میشود.
یبوست طولانیمدت را نادیده نگیرید
اگر یبوست شما شدید، مداوم یا مقاوم به درمان است، یا همراه با علائم دیگری مانند خونریزی هنگام دفع است، برای بررسی علت و انتخاب درمان مناسب با پزشک مشورت کنید.
