.
سیروز کبدی چیست؟
کبد یکی از حیاتیترین اندامهای بدن است و نقش مهمی در سوختوساز مواد غذایی، تنظیم قند خون، ساخت بسیاری از پروتئینهای ضروری، پردازش داروها و دفع مواد زائد دارد.
در بیماریهای مزمن کبدی، آسیب مداوم میتواند باعث ایجاد بافت فیبروز و تغییر ساختمان طبیعی کبد شود. در مراحل پیشرفته این فرایند، سیروز ایجاد میشود و عملکرد طبیعی کبد ممکن است کاهش پیدا کند.
برخی از مهمترین وظایف کبد
- پردازش و دفع بسیاری از مواد زائد و سموم
- سوختوساز پروتئینها، چربیها و کربوهیدراتها
- کمک به تنظیم قند خون
- ساخت پروتئینهای مهم بدن
- تولید صفرا و کمک به هضم چربیها
- ذخیره برخی ویتامینها و مواد مورد نیاز بدن
سیروز کبدی چه علائمی دارد؟
سیروز ممکن است در مراحل اولیه علامت واضحی نداشته باشد. با پیشرفت بیماری ممکن است علائم مختلفی ظاهر شوند، از جمله:
- کاهش اشتها
- خستگی و ضعف
- کاهش وزن و تحلیل عضلات
- زردی پوست یا چشمها
- خارش پوست
- تجمع مایع در شکم یا پاها
- کبودی یا خونریزی آسانتر
- تغییر الگوی خواب
- گیجی، خوابآلودگی یا تغییرات رفتاری در مراحل پیشرفته
تغذیه مناسب در سیروز کبدی
حفظ دریافت کافی انرژی و پروتئین و جلوگیری از سوءتغذیه و تحلیل عضلات، بخش مهمی از مراقبت از بیماران مبتلا به سیروز است.
پروتئین؛ برای حفظ عضلات اهمیت زیادی دارد
کاهش توده عضلانی در بیماران مبتلا به سیروز شایع است. دریافت ناکافی غذا و پروتئین میتواند این مشکل را تشدید کرده و باعث ضعف جسمانی شود.
بنابراین دریافت پروتئین کافی از منابع مناسب اهمیت زیادی دارد و نباید بدون دستور پزشک، پروتئین رژیم غذایی بهطور خودسرانه محدود شود.
منابع مناسب پروتئین
- حبوبات مانند عدس، نخود و لوبیا
- لبنیات کمچرب و ترجیحاً کمنمک
- تخممرغ
- مرغ و ماهی
- سویا و فرآوردههای آن
- مغزهای بدون نمک
- گوشت قرمز کمچرب در مقدار متناسب با برنامه غذایی بیمار
شیر و محصولات لبنی
- از شیر و لبنیات کمچرب استفاده کنید.
- پنیر کمنمک انتخاب کنید.
- در صورت عدم تحمل لاکتوز، از محصولات مناسب با نظر پزشک یا متخصص تغذیه استفاده کنید.
- ماست کمچرب میتواند به عنوان میانوعده یا همراه غذا مصرف شود.
- از دوغهای پرنمک و محصولات لبنی شور پرهیز کنید.
تخممرغ، مرغ، ماهی و گوشت
تخممرغ، مرغ و ماهی منابع مناسب پروتئین هستند. بهتر است روشهای پخت مانند آبپز، بخارپز، کبابی یا پخت در فر جایگزین سرخ کردن شوند.
هنگام مصرف گوشت، قسمتهای چرب و پوست مرغ جدا شود. مقدار و نوع گوشت مصرفی نیز بهتر است متناسب با برنامه غذایی بیمار باشد.
مصرف چربیها
بهتر است مصرف چربیهای اشباع و غذاهای سرخشده محدود شود و در صورت نیاز از منابع چربی غیراشباع در مقدار مناسب استفاده شود.
فیبر
میوهها، سبزیجات، حبوبات و غلات سبوسدار از منابع مهم فیبر هستند و میتوانند بخشی از یک رژیم غذایی متعادل باشند.
- از میوهها و سبزیجات متنوع استفاده کنید.
- نان و غلات سبوسدار را در برنامه غذایی قرار دهید.
- از حبوباتی مانند عدس، نخود و لوبیا استفاده کنید.
- در صورت افزایش فیبر، مقدار آن را تدریجی افزایش دهید.
نمک و سدیم
در بیماران مبتلا به سیروز، بهخصوص در صورت وجود آسیت یا ورم، کاهش سدیم رژیم غذایی میتواند اهمیت زیادی داشته باشد. مقدار دقیق سدیم مجاز باید بر اساس شرایط بیمار توسط پزشک یا متخصص تغذیه تعیین شود.
- نمکدان را از سفره حذف کنید.
- هنگام پخت، نمک کمتری استفاده کنید.
- برچسب میزان سدیم مواد غذایی را بررسی کنید.
- مصرف فستفود و غذاهای آماده را محدود کنید.
- از کنسروها و فرآوردههای گوشتی شور کمتر استفاده کنید.
- پنیر و دوغ کمنمک انتخاب کنید.
- مغزها و خشکبار را به صورت بدون نمک مصرف کنید.
چگونه غذای کمنمک را خوشطعم کنیم؟
برای طعم دادن به غذا میتوان از آبلیمو، سبزیهای معطر، سیر، پیاز، زردچوبه، فلفل، آویشن، رزماری، زعفران و سایر ادویههای مناسب استفاده کرد. با کاهش تدریجی نمک، ذائقه نیز به مرور با طعم کمنمک سازگار میشود.
بیاشتهایی در بیماران مبتلا به سیروز
کاهش اشتها میتواند دریافت انرژی و پروتئین را کم کرده و خطر سوءتغذیه و تحلیل عضلات را افزایش دهد.
- به جای سه وعده سنگین، وعدههای کوچکتر و متعدد مصرف کنید.
- از میانوعدههای حاوی انرژی و پروتئین استفاده کنید.
- زمانی که اشتهای بیشتری دارید، وعده اصلیتر را مصرف کنید.
- خوراکیهای سالم و آماده مصرف را در دسترس قرار دهید.
- اگر کاهش اشتها ادامهدار است یا باعث کاهش وزن میشود، با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید.
تهوع و استفراغ
تهوع ممکن است در اثر بیماری یا بعضی داروها ایجاد شود. ادامهدار شدن تهوع و استفراغ میتواند باعث کاهش دریافت غذا و مایعات و تشدید سوءتغذیه شود.
- وعدههای کوچکتر و متعدد مصرف کنید.
- غذا را آرام بخورید و خوب بجوید.
- از غذاهای بسیار چرب یا غذاهایی که تهوع شما را تشدید میکنند پرهیز کنید.
- غذاهای ساده و کمبو ممکن است بهتر تحمل شوند.
- مایعات مورد نیاز را در طول روز و بهتدریج مصرف کنید، مگر اینکه پزشک محدودیت مایعات تعیین کرده باشد.
- در صورت استفراغ مداوم یا ناتوانی در خوردن و نوشیدن، با پزشک تماس بگیرید.
تغذیه، بخش مهمی از درمان سیروز است
دریافت کافی انرژی و پروتئین، پیشگیری از تحلیل عضلات و رعایت محدودیتهای غذایی متناسب با شرایط بیمار میتواند نقش مهمی در مراقبت از بیماران مبتلا به سیروز داشته باشد. برنامه غذایی هر بیمار باید بر اساس وضعیت بالینی او تنظیم شود.