• تهران- خیابان كارگر شمالي كوچه 19 پلاك 144
  • 98-21-8833-6310+
  • شنبه الی پنجشنبه - 7 صبح الی 9 شب

كبد چرب

آشنایی با غده کبد

کبد بزرگترین غده داخلی بدن انسان است که با توجه به وظایف متعدد و بسیار مهمی که بر عهده دارد، یکی از حیاتی ترین اعضای بدن به شمار می رود. این عضو در قسمت راست بدن قرار گرفته و بیشترین حجم آن داخل قفسه سینه می باشد. به طور معمول کبد مثلث شکل است و ۱.۴۴ الی ۱.۶۶ کیلوگرم وزن دارد. هرچند عملکرد اصلی کبد در ارتباط با کیسه صفرا و روده است، اما وظایف مختلف آن تمام اعضا و عملکردهای بدن را تحت تاثیر قرار می دهد. از مهمترین وظایف کبد می توان به موارد زیر اشاره کرد:

  • دفع سموم
  • سوخت و ساز پروتئین و چربی های مورد نیاز بدن
  • تنظیم قند خون
  • ساخت هورمون های ضروری بدن
  • متابولیسم مواد غذایی

گستردگی وظایف کبد، این عضو را مستعد ابتلا به بیماری های متعددی نموده که می تواند دیگر اعضای بدن را نیز تحت تاثیر قرار دهد. بعضی از این بیماریها منشأ ژنتیکی دارند و برخی دیگر از طریق ویروس‌ها به بدن انسان منتقل و کبد را عفونی یا بیمار می نمایند. البته در کنار عوامل یاد شده، برخی عادات اشتباه زندگی روزمره، مانند

تغذیه ناسالم، کم تحرکی، مصرف الکل و غیره نیز می توانند باعث بروز بیماری های کبدی شوند.
 

در حال حاضر دستگاهی که بتواند کمبودهای عملکرد کبد را جبران کند وجود ندارد و کنترل اکثر بیماریهای کبدی از طریق دارو و بهبود تغذیه انجام می‌شود. در کتابچه پیش رو دو مورد از بیماری‌های مزمن کبدی معرفی شده و تغذیه مناسب برای هر کدام توضیح داده می شود. شما می توانید با استفاده از راهنمای زیر، به بخش مورد نظر خود مراجعه نمایید :

  • بخش اول کبد چرب غیر الکلی.............................................صفحه 2
  • بخش دوم کبد چرب الکلی......................................................صفحه 6
  • بخش سوم هپاتیت های غیر ویروسی.............................................صفحه 7

 

 

 

کبد چرب غیر الکلی چیست؟

کبد چرب یکی از شایع ترین بیماری های مزمن کبد است که حداقل ۳۰ درصد جمعیت بالای ۳۰ سال ایران به آن مبتلا می باشند. تغذيه ناسالم همراه با بي تحركي، از مهم ترين دلايل  بروز ديابت، چاقي و نهايتا كبد چرب مي باشند. در بیماری کبد چرب ،چربی اضافی بدن داخل کبد انباشته می‌شود که این پدیده موجب اختلال در عملکرد، فعالیت کبد و همچنین التهاب بافت آن می گردد. اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، گاهی بافت کبد به شکل جبران ناپذیری آسیب می بیند و کبد دیگر قادر به انجام وظایف مهم خود نخواهد بود. چنان چه تغییراتی در شیوه زندگی (رژیم غذایی و تحرک روزانه) صورت نگیرد، در ۲ تا ۳ درصد افراد مبتلا به کبد چرب، بیماری به سمت التهاب ‌کبدی و در اصطلاح هپاتیت ناشی از کبد چرب (غیر الکلی) پیش می رود، و سپس در درصدی از این افراد، بیماری به سیروز کبدی و نهایتا سرطان کبد منجر می شود. بیماری کبد چرب جنبه ارثی و ژنتیکی نیز دارد بنابراین در افرادی که در خانواده آنها سابقه سکته قلبی يا مغزی در سنین پایین تر از شصت سالگی وجود دارد ارزیابی وجود کبد چرب و درمان آن ضروری است.

 

علائم کبد چرب غیر الکلی چیست؟

تعداد زیادي از افراد بدون اینکه خود بدانند مبتلا به بیماری کبد چرب هستند، زیرا این بیماری در مراحل ابتدایی، علائمی از خود نشان نمی دهد اما افرادی که اضافه وزن و چربی خون بالایی (به خصوص تری گلیسیرید) دارند و یا سطح کلسترول نوع بد (LDL) آنها بالاستT مطمئناً کبد آنها نیز تحت تاثیر قرار گرفته و چربی در این بافت انباشته می‌شود.

 

تاثیرکبد چرب بر وضعیت قند خون و فشار خون:

اکثر قریب به اتفاق مبتلایان به کبد چرب غیر الکلیT قبل از وقوع نارسایی کبدی، ابتلا به دیابت و پرفشاری خون را تجربه می کنند و متعاقب آن دچار سکته قلبی يا مغزی می گردند بنابراین کبد چرب با یک علامت هشدار دهنده برای مرگ و میر زودرس ناشی از بیماری های قلبی و عروقی می دانند. لازم است افراد مبتلا به این اختلال کبدی، با رعایت رژیم غذایی مناسب و یک برنامه ورزش و تحرک فیزیکی مستمر، از پیشرفت آن جلوگیری کنند. همچنین ارزیابی قند خون ناشتا و فشار خون، سنجش وزن و شاخص اندازه دور شکم (به عنوان یک شاخص تن سنجی چاقی)، به صورت دوره‌ای، در مبتلایان به کبد چرب ضروری است و تلاش مداوم برای کنترل آنها جنبه حیاتی دارد.

 

 

کبد چرب غیر الکلی چگونه درمان میشود؟

همانگونه که عواملی همچون تغذیه ناسالم و چاقی می توانند باعث ایجاد کبد چرب شوند، کاهش وزن از طریق تغذیه سالم و ورزش نیز اولین و مهمترین راه پیشگیری و درمان کبد چرب می باشد. برای دریافت رژیم غذایی مناسب به یک پزشک و یا متخصص تغذیه مراجعه کنید، اما راهکارهای زیر نیز می توانند اولین گام در مسیر کاهش وزن شما باشند:

  • کاهش ۳۰ درصد مصرف برنج، نان، سیب زمینی، شیرینی و قند ها باید در اولویت تغییر رژیم غذایی شما قرار گیرد، زیرا مهم ترین علت بروز کبد چرب، زیاده روی در مصرف این دسته از مواد غذایی است.
  • هر هفته حداقل ۲ الی ۳ وعده از انواع ماهی در رژیم غذایی خود مصرف کنید. ماهی ها دارای چربی های مفید امگا ۳ هستند که خود کاهش انباشته شدن چربی در کبد را به دنبال دارند. البته شیوه طبخ ماهی نیز بسیار مهم است. پس تا جایی که امکان پذیر است، از سرخ کردن ماهی بپرهیزید و آن را به صورت کبابی و یا بخار پز در فر یا قابلمه طبخ نمایید. گردو و روغن مایع کانولا نیز منابع خوبی از امگا ۳ هستند
  • به جای چربی های حیوانی، از روغن های مایع گیاهی مانند روغن آفتابگردان استفاده کنید. روغن های گیاهی دارای ویتامین E می باشند، که یک آنتی اکسیدان بسیار قوی و موثر در برابر التهابات کبدی است. بادام یک منبع غنی ویتامین E می باشد. شما می توانید روزانه ۶-۸ بادام به عنوان میان وعده میل کنید.
  • از مصرف نوشیدنی های الکلی پرهیز نمایید. الکل نه تنها برای کبد بسیار مضر است و موجب افزایش انباشتگی چربی و تشدید التهاب کبد می شود، مصرف آن جایگزین بدون فایده‌ای برای غذاهای مقوی دیگر می شود و می تواند باعث کمبود ویتامین ها و املاح مورد نیاز بدن گردد.
  • از مواد غذایی با فیبر بالا مانند میوه و سبزیجات خام، حبوبات و انواع نان سبوسدار، هر روز و در همه وعدهه ها یا میان وعده های غذایی مصرف نمایید. همچنین می توانید یک قاشق سبوس برنج و گندم را با سس سالاد، برنج، ماست و یا انواع خورشت مخلوط کنید و همراه وعده های غذایی ناهار و شام میل کنید.
  • اغلب غذاها را بخارپز یا آب پز کنید و از غذاهای سرخ شده تا جایی که امکان دارد مصرف نکنید. ضمناً در صورت نیاز از روغن مایع به جای روغن جامد استفاده نمایید
  • لبنیات (شیر، ماست، پنیر) کم چرب مصرف کنید.
  • مصرف روزانه حداقل ۳ فنجان قهوه بدون شکر به سلامت کبد کمک می کند و از وقوع دیابت نیز پیشگیری می نماید.
  • وعده های غذایی را به طور منظم میل کنید و هیچگاه صبحانه، نهار و شام، که وعده‌های اصلی هستند را حذف نکنید. حذف وعده غذایی، یعنی گرسنگی بیش از حد و به دنبال آن زیاده‌ روی در وعده بعدی.
  • هیچگاه غذا را با عجله نخورید. آرام بجوید، به طوری که خوردن هر وعده غذایی حداقل ۲۰ دقیقه طول بکشد. از بشقاب و لیوان های کوچک برای خوردن استفاده کنید تا حجم کمتری میل کنید.
  • از ریزه خواری و خوردن تنقلات پرهیز کنید و در صورت گرسنگی بین وعده‌های اصلی غذا، از میوه و سبزیجات برای رفع ضعف و گرسنگی استفاده کنید.
  • از مصرف نوشیدنی هایی که کالری دارند از قبیل نوشابه و آب میوه خودداری کنید. همچنین هنگام خوردن غذا، مایعات ننوشید و ولی نیم ساعت پیش از غذا یک لیوان آب بنوشید.
  • تا آنجا که می شود بیرون از منزل و از غذاهای آماده میل نکنید.

ورزش
پرهیز غذایی به تنهایی برای کاهش وزن کافی نیست. انجام فعالیت و تحرک فیزیکی و ورزش نیز بخش بسیار مهم و موثری در درمان کبد چرب است. حداقل پنج روز در هفته و هر دفعه ۴۵ دقیقه ورزش کنید، به گونه ای که تعداد نفس ها و ضربان قلب افزایش یابد. احساس نکنید که برای کاهش وزن و سوزاندن چربی باید ورزش سنگین انجام دهید! ورزش سبک ولی مداوم نیز باعث سوختن چربی می شود. پیاده روی، شنا و دوچرخه سواری از بهترین ورزش ها هستند

 

بیماری کبد چرب الکلی چیست؟

بیماری کبد چرب الکلی در اثر مصرف بی رویه مشروبات الکلی به وجود می آید. تجزیه الکل در عملکرد کبد اختلال ایجاد می نماید که این اختلال باعث انباشته شدن چربی زیادی در بافت کبد می‌شود. علاوه بر این، مصرف الکل باعث به وجود آمدن ترکیبات سمی در کبد می‌شود که در دراز مدت و با مصرف الکل بیشتر، التهاب زیادی در بافت کبد به وجود می‌آورند (هپاتیت الکلی)

 

علائم بیماری کبد چرب الکلی چیست؟

بیماری کبد چرب الکلی، علائم و نشانه های اختصاصی ندارد، اما ممکن است بیماران علائمی ناشی از سوء تغذیه نشان دهند. این علائم به دو دلیل بروز می‌کنند:

  1. افرادی که مصرف الکل بالایی دارند، به طور معمول از عادات غذایی مناسبی برخوردار نیستند و مصرف مواد غذایی مفید در این افراد کمتر است.
  2. مصرف الکل باعث اختلال در تجزیه مواد غذایی مفید می شود. از این رو، کمبود ویتامین ها و املاح در افراد مبتلا به بیماری کبد چرب الکلی بسیار شایع است

 

بیماری کبد چرب الکلی چگونه درمان می‌شود؟

مهمترین و اولین اقدام، برای درمان کبد چرب الکلی، پرهیز مطلق از مصرف مشروبات الکلی است. این راهکار ضروری، تنها عامل جلوگیری از آسیب بیشتر به کبد و حتی ترمیم دوباره بافت آسیب دیده توسط خود کبد می باشد. پس از این راهکار، مهم ترین درمان، به کارگیری یک برنامه تغذیه ای سالم و جایگزین کردن ویتامین ها و املاح بدن می باشد.

 

رژیم غذایی کبد چرب الکلی

مصرف الکل و تجزیه آن در بدن باعث به وجود آمدن اختلالات در سوخت و ساز معمولی بدن و همچنین جذب ناقص چربی ها می شود. لازم است با خوردن مواد مغذی، سوخت و ساز بدن را به حالت اولیه خود برگردانید.


مهمترین قسمت یک رژیم غذایی جایگزین کردن ویتامین‌ها و املاح، به خصوص اسید فولیک ویتامین B1 می باشد. ممکن است پزشک شما مکمل های غذایی، ویتامین و املاح برای شما تجویز کند، اما مصرف انواع حبوبات، سبزیجات برگ سبز (اسفناج، کاهو، بروکلی، سبزی خوردن)، میوه های نارنجی (پرتقال و انبه) و دیگر میوه و سبزیجات متنوع نیز برای شما بسیار ضروری است و می تواند این کمبودها را جبران نماید.
 

  • مصرف نان و غلات سبوس‌دار نیز قادر است بسیاری از ویتامین های مورد نیاز بدن شما را
    تامین نماید.
  • از مواد غذایی پرچرب، به خصوص چربی‌های حیوانی پرهیز کنید چون هضم آنها برای بدن شما دشوارتر است. در صورت نیاز، کمی روغن زیتون و یا کانولا استفاده نمایید.
  • مصرف نمک و مواد غذای شور را محدود کنید.

 

 

بخش سوم هپاتیت های غیر ویروسی

هپاتیت چیست؟

 به معنای التهاب بافت کبد است و به دلایل مختلفی می‌تواند ایجاد شود. بعضی از انواع هپاتیت مسری بوده و از راه های دهانی - مدفوعی و خونی، انتقال می‌یابند. البته در مقابل، برخی دیگر از انواع هپاتیت مانند هپاتیت الکلی و یا هپاتیت کبد چرب غیر الکلی، مسری نیستند و مصرف الکل و تغذیه ناسالم، تاثیر بسزائی در وقوع آنها دارند.
هپاتیت الکلی: این نوع هپاتیت ناشی از مصرف الکل زیاد در دراز مدت می باشد. الکل به عنوان یک سم، به سلول‌های کبد آسیب رسانیده و در حین تجزیه نیز، باعث به وجود آمدن کمبود ویتامین های مختلفی در بدن می شود.

هپاتیت کبد چرب غیر الکلی: این نوع هپاتیت در واقع ناشی از پیشرفت کبد چرب، بدون سابقه ای از مصرف الکل می باشد، در این نوع از هپاتیت، چربی های انباشته شده در بافت کبد، باعث ایجاد التهابی فراگیر می‌شود.

 

 

هپاتيت چه علائمي دارد؟

 التهاب خفيف كبد معمولا علائم اخصاصي نداشته اما هنگامي كه التهاب كبد پيشرفت نموده و درصد زيادي از بافت كبد را درگير نمايد احتمال ظهور علائم زير زياد است:

  • زرد شدن پوست و سفيد چشم ها
  • درد و بزرگ شدن شكم
  • خستگي و ضعف
  • تهوع و استفراغ
  • استفراغ خوني
  • تب
  • ادار تيره
  • بي اشتهايي و كاهش وزن

 

درمان هپاتیت الکلی چیست؟

مهمترین درمان هپاتیت الکلی مانند کبد چرب الکلی، پرهیز مطلق از مشروبات الکلی می باشد. هپاتیت اکثر افرادی که مصرف الکل و قطع می کنند، فقط در عرض چند ماه به مقدار زیادی بهبود می یابد. افراد مبتلا به هپاتیت پیشرفته نیاز به مصرف داروهای ضد التهابی و گاهی عمل جراحی پیوندها کبد دارند.

 

رژیم غذایی هپاتیت الکلی چیست؟

رژیم غذایی مناسب برای هپاتیت الکلی مانند کبد چرب الکلی می باشد. تغذیه مناسب برای بهبود بیماران و جلوگیری از پیشرفت هپاتیت بسیار موثر است. سوء تغذیه حاد، پیش آگهی هپاتیت را بدتر می‌کند، به طوری که افرادی که سوءتغذیه دارند حدود ۶۰ درصد بیشتر در معرض مرگ در یک سال اول بیماری خود هستند.

 

درمان هپاتیت غیر الکلی چیست؟

در موارد پیشرفته، بیمار باید بستری شده و دستورات پزشک خود را اجرا نماید. با وجود اینکه هپاتیت غیر الکلی درمانی ندارد، اما شما می‌توانید با رعایت موارد زیر از آسیب بیشتر به کبد و پیشرفت بیماری خود تا حد زیادی جلوگیری نمایید:

  • از مصرف مشروبات الکلی پرهیز کنید
  • بعد از مشورت با پزشک و در صورت نیاز، با تزریق واکسن هپاتیت ویروسی B، خود را نسبت به آن ایمن کنید.
  • اگر سطح کلسترول و قند خون شما بالاست، با پزشک یا متخصص تغذیه مشورت کنید تا آنها را به سطح معمولی خود بازگردانید.
  • به وزن مناسب برای سن و قد خود دست یابید.
  • هر روز ورزش کنید

 

رژیم غذایی هپاتیت غیر الکلی چیست؟

رژیم غذایی هپاتیت غیر الکلی مانند رژیم کبد چرب غیر الکلی می باشد. اهمیت تغییر رژیم غذایی برای بهبود هپاتیت غیر الکلی غیر قابل انکار است زیرا در صورت عدم رعایت این رژیم مبتلایان به هپاتیت کبد چرب غیر الکلی، ریسک بالاتری برای گرفتن سرطان کبد دارند.

 

رعایت بهداشت و ایمنی غذایی

سیستم ایمنی افراد مبتلا به هپاتیت ممکن است ضعیف تر از سایر افراد باشد و همین امر آنها را در معرض ابتلا به بیماری های دیگر، قرار میمی دهد. برای جلوگیری از بیماری‌های عفونی دیگر، نکات زیر را رعایت کنید:

  • از مصرف لبنیات غیرپاستوریزه خودداری کنید.
  • انواع گوشت را به خوبی بپزید و از خوردن گوشت خام یا نیمه پخته اجتناب کنید.
  • قبل از مصرف، میوه و سبزیجات را به خوبی با آب بشویید و از خوردن جوانه های خام پرهیز کنید.
  • تخم مرغ را قبل از شکستن بشویید و زمانی آن را میل کنید که سفیده آن کاملاً سفت شده و زرده آن نیز در حالت سفت شدن می باشد.